conservering

advies & behandeling

het reinigen van glas

Er zullen weinig mensen zijn die nog nooit een glas hebben gereinigd. Toch is de manier waarop dat gedaan kan worden bij voorwerpen van cultuurhistorische waarde anders. Het verschil zit hem in eerste instantie in de voorafgaande diagnostiek. Begrip van de maakprocessen van het object, kennis van degradatiefenomenen, expertise op het gebied van instabiliteit, visuele herkenning van de kleinste barstjes of oude restauraties, maakt dat ieder glasobject uniek is en ook een specifiek reinigingsproces kan ondergaan. Een restaurator kan de kwetsbaarheden, het soort vuil en eventuele mogelijke reinigingsstrategieën vaststellen.

Een restaurator zal altijd eerst het ‘vuil’ in context willen plaatsen en stelt zich daarbij de volgende vragen.
– Waarom is het object vuil of waarom zitten er bepaalde vlekken?
– Op welke manier zou het vuil ontstaan kunnen zijn?
– Speelt het vuil een rol in ons begrip van het voorwerp (bijvoorbeeld omdat het iets vertelt over het maakrpoces of omstandigheden waarin het glas zich bevonden heeft, kunnen we er de context van eventuele degradatie mee verklaren, vertelt het iets over het gebruik van het voorwerp etc.
– Wat zijn de negatieve effecten van het vuil op de toestand van het object van glas?
– Welke reinigingsbehandelingen kunnen overwogen worden, welk effect kunnen we van de diverse opties verwachten en zijn er ook eventuele risico’s bij reiniging?

Het is mogelijk dat sommige ‘vlekken’ verband houden met het maakproces of zelfs intentioneel door de kunstenaar zijn aangebracht. Afwegingen tussen vuil als informatiedrager, vuil als bron van degradatieprocessen en mogelijkheden/beperkingen van reiniging moeten worden afgewogen.


Vervuiling in de dieper gelegen holtes van een glasoppervlak   FOTO M. Slager

Daarnaast is de restaurator op de hoogte van conserveringstechnieken op het gebied van reiniging. In veel gevallen zal de restaurator gebruik maken van droge of beperkt natte technieken. Veelal werken restauratoren bij natte technieken met (gedemineraliseerd) water. Soms kunnen ze ook andere oplosmiddelen zoals aceton of ethanol toevoegen. Wanneer en in welke concentratie hangt af van de specifieke kenmerken van het object in kwestie. De veelal toegepaste technieken variëren van voorzichtig droog verwijderen van opliggend vuil met een penseel of zachte kwast tot het onderdompelen van het voorwerp in water. Commerciële glasreinigingsmiddelen worden nooit toegepast. Tijdens het reinigingsproces zal een restaurator de voortgang en effectiviteit met behulp van een loupe of microscoop in de gaten houden.

 
Soms is het nodig om stof direct af te voeren met een stofzuiger. Het is extra veilig wanneer deze op de rug gedragen kan worden.

Reiniging wordt altijd voorafgegaan door zorgvuldige bestudering van het type glas en de kwetsbaarheden. Zo kunnen krassen in loodglas al ontstaan bij het verwijderen van stof met een kwast of wattenstokje. Tevens is onderzoek naar het soort vervuiling belangrijk.

Speciale materialen en technieken worden toegepast bij de reiniging van glas met emaille-decoratie, spiegels, kroonluchters, archeologisch glas, glas met koude beschildering, achterglasschildering, glas in gebouwen, glasmozaïeken, glas met bijzondere tussenkoelingstechnieken, glas in de openbare ruimte, glas met oude restauraties, glas met bijzonder kwetsbare of bijna afgesloten vormen, glas met vergulding, glas gecombineerd met andere materialen en verguld glas.

Voor het behoud van glasobjecten is reiniging belangrijk, maar hoe vaak een object gereinigd moet worden hangt van de specifieke context af. Veel museale objecten worden zeker één keer in hun ‘museale leven’ gereinigd, vaak bij binnenkomst als nieuwe aanwinst.

Hieronder te zien, speciale, zelfgemaakte ‘sleeves’ van diverse materialen en in diverse vormen die over een lange wattenstok of buigzame borstel geschoven kunnen worden. Sommigen hebben een lange, dunne ‘tong’ voor verwijdering van vuil uit flessen of een pocket om watjes of ander zacht materiaal in te stoppen voor absorptie of extra bescherming van kwetsbare oppervlaktes.